ប្រាសាទ ស្តុកកក់ធំ SDOK KOK THOM

ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ មានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិណងយ៉ាកែវ ឃុំគោកសិង្ហ ស្រុកគោកសិង្ហ ខេត្តស្រះកែវ។ ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណ ដែល​ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអារញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ដែលមានទីតាំងចំងាយប្រមាណ ២គម ពីព្រំដែន។

ប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម កសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលស.វទី១១ ពោលគឺឆ្នាំ ១០៥២គស. សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ដែលស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦)។

ប្រវត្តិប្រាសាទ

ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងស្រុកគោកសិង្ហ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសសៀមដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ២ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែនខ្មែរ-សៀមជាប់ជាមួយខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់និងថ្មបាយក្រៀមកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១១ ពោល គឺ ឆ្នាំ ១០៥២ សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរដែលស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី ២ (១០៥០-១០៦៦) តាម រចនាបថឃ្លាំង និង រចនាបថបាពួន។ប្រាសាទស្តុកកក់ធំមិនមែនព្រះរាជាជាអ្នកកសាងទេប៉ុន្តែអ្នកកសាងគឺជាគ្រួសារមន្ត្រីម្នាក់ដែលអះអាងថាគេជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ព្រាហ្មណ៍ សិវកៃវល្យ ជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់(កាលពី ២៥០ ឆ្នាំមុន)ធ្លាប់ធ្វើពិធីទេវរាជថ្វាយដល់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ.ស នៅលើភ្នំមហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលេន)។សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរអ្នកណាក៏ស្គាល់ឈ្មោះប្រាសាទនេះដែរបើទោះបីពួកគេបានទៅដល់ឬមិនបានទៅដល់ប្រាសាទនេះក៏ដោយ។

សិលាចារឹក

ដោយសារឈ្មោះដ៏ល្បីល្បាញនៃសិលាចារឹកដែលបានរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទនេះនាចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ គឺ"សិលាចារឹកស្ដុកកក់ធំ" K-២៣៥ នេះឯង។សិលាចារឹកនេះអាចចាត់ទុកជាសិលាចារឹកដែលវែងជាងគេនិងបានផ្តល់ទិន្នន័យជាច្រើន ជាងគេដល់ប្រវត្តិវិទូ បុរាណវិទូ និង អ្នកសិលាចារឹក ក្នុងការសិក្សាវិភាគនិងចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរនៅសម័យមហានគរដែលមាន ៣៤០ បន្ទាត់ចារឹកនៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥២ នៃគ.ស ជាពីរភាសាគឺភាសាសំស្ក្រឹតនិងភាសាខ្មែរបុរាណដែលរៀបរាប់អំពីព្រះនាមរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដែលបានសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់គ្នាអស់រយៈកាលជាង ២៥០ ឆ្នាំ ពោលគឺចាប់ពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ នៅស.វទី៩ រហូតដល់រាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី ២ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១១។គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាអត្ថន័យសិលាចារឹកស្ដុកកក់ធំ K-២៣៥ ដែលបានចារឹកឡើងដោយគ្រួសារមន្ត្រីជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សិវកៃវល្យ នេះបានរៀបរាប់ត្រឡប់ថយក្រោយ ២៥០ ឆ្នាំវិញថាគឺព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សិវកៃវល្យ នេះហើយដែលជាអ្នកដែលធ្វើពិធីទេវរាជជាមួយព្រាហ្មណ៍ជនបទម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ថ្វាយដល់ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី ២ ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ.សនៅលើភ្នំមហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលែន)ដើម្បីកុំឲ្យប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ជាចំណុះជ្វាតទៅទៀត។ ខាងក្រោមនេះជាសេចក្តីដកស្រង់ឃ្លាដែលទាក់ទងនឹងពិធីទេវរាជ្យនៅលើភ្នំគូលែននៅឆ្នាំ ៨០២ មនវ្រាហ្មណជ្មះហិរណ្យទាមប្រាជ្ញសិទ្ធិវិទ្យា មោកអំវិជនបទ បិវ្រះបាទបរមេឝ្វរអញ្ជេញថ្វេវិធិលេហ លេងកំបិកម្វុជទេឝនេះអាយត្តតជវាលេយ។លេងអាច្តិកម្រតេងផ្ទៃករោំម្វាយគុះតជាចក្រវត៌ិ្ត វ្រាហ្មណនោះថ្វេវិធិតោយវ្រះវិនាឝិខ។ ប្រតិឞ្ឋាកម្រតេងជគតតរាជ។ការបកប្រែកែសម្រួលជាភាសាខ្មែរទំនើបមានន័យថា ខណៈនោះ ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ជាអ្នកប្រាជ្ញខាងវិជ្ជាមន្តអាគមមកពីស្រុកជនបទ(តំបន់ប្រាសាទខ្នារ ស្រុកជាំក្សាន្តសព្វថ្ងៃ)ដ្បិតព្រះបាទបរមេសូរ(ជ័យវរ្ម័នទី២)បានអញ្ជើញមកធ្វើពីធីលេហ “សូមកុំឲ្យកម្ពុជទេសនេះ(អាច)ចំណុះជ្វាបានឡើយ” គឺសូមឲ្យមានតែអម្ចាស់ផែនដីមួយអង្គប៉ុណ្ណោះអាចជាស្តេចចក្រពត្តិបាន”។ព្រាហ្មណ៍នោះធ្វើពិធីតាមគម្ពីរព្រះវិនាសិខៈប្រតិស្ថានអាទិទេពដ៏ជាធំជាងគេ(ព្រះសិវលិង្គ)។តាមអត្ថន័យខាងលើយើងអាចសន្និដ្ឋានថាពិធីនេះគ្រាន់តែជាពិធីសែកមន្តគាថា”បង្ការ”កុំឲ្យកម្ពុជាអាចធ្លាក់ជាចំណុះជ្វាដែលពេលនោះនគរជ្វាកំពុងមានការរីកចម្រើន។មិនដូចការបកស្រាយពិធី លេហ នេះថាជាពិធីទេវរាជរំដោះកម្ពុជាពីការត្រួតត្រារបស់ជ្វានោះទេគឺជារឿងបំផ្លើស បន្ថែមបន្ថយរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវពីអតីតកាលប៉ុណ្ណោះ។លើសពីនេះទៀតពាក្យ កម្ពុជទេស ជាពាក្យសំស្រ្តឹតដែលមានន័យថា ប្រទេសកូនចៅនៃមហាឥសីកម្វុ ហើយពាក្យនេះត្រូវបានចារនៅក្នុងសិលាចារឹកជាភាសាខ្មែរនៅវត្តសំរោង ស្រុកបាភ្នំ ខេត្តព្រៃវែង លេខ K-៩៥៦ និងនៅក្នុងសិលាចារឹកស្តុកក់ធំខេត្តស្រះកែវឆ្នាំ ១០៥២ នៃគ.ស លេខ K-២៣៥ គឺជាឈ្មោះប្រទេសកម្ពុជាដែលយើងប្រើប្រាស់សព្វថ្ងៃនេះហើយ

Um Sam An

សេចក្តីថ្លែងការរបស់លោក ញឹក ប៊ុនឆៃ បញ្ជាក់ថា ថៃបានរំកិលបង្គោលឡាក់លេខ ៤២ និងលេខ ៤៣ ចូលមកដីខ្មែរប្រមាណជាង ២ គីឡូម៉ែត្រ។ សព្វថ្ងៃនេះបង្គោលឡាក់លេខ៤២និងលេខ៤៣ ត្រូវបានថៃរំកិលចូលមកដល់ភូមិព្រៃចាន់និងភូមិជោគជ័យ។ សេចក្តីថ្លែងការរបស់លោក ញឹក ប៊ុនឆៃ បញ្ជាក់ថា ប្រាសាទស្តុកកក់ ជាប្រាសាទខ្មែរដែលស្ថិតនៅក្នុងដីខ្មែក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ព្រោះលោក ញឹក ប៊ុនឆៃ បញ្ជាក់ថា កម្លាំងយោធារបស់គាត់បានបង្កើតមូលដ្ឋានយោធានៅខាងប្រាសាទស្តុកកក់ ក្បែរបង្គោលឡាក់ លេខ៤២ ដែលមូលដ្ឋានគេហៅថា ជំរំរិទ្ធីសែន។ ប្រសិនបើកម្ពុជាអាចទាមទារយកភូមិព្រៃចាន់និងភូមិជោគជ័យមកវិញក៏ដោយ ក៏កម្ពុជានៅតែបាត់បង់ទឹកដីទៅថៃនៅតំបន់នោះប្រមាណ២គីឡូម៉ែត្រទៀតដែរ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ យើងគ្មានសង្ឃឹមថានឹងទាម ទារយកភូមិព្រៃចាន់និងភូមិជោគជ័យបានមកវិញនោញទេ។

ពត៍មានខាងលើធៀបជាមួយ ពត៍មានភូមិសាស្រ្តបច្ចុប្បន្ន បន្ទាត់វាស់ចម្ងាយ

កាលពីសង្រ្គាមសុីវិលនាទសវត្សទី៨០ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំជាប្រាសាទខ្មែរដែលស្ថិតនៅក្នុងដីខ្មែក្នុង ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ ប្រាសាទនេះក្នុងពេលសង្គ្រាមសុីវិលគឺស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងដោយកងទ័ព (កជរបខរបស់លោកតា ស៉ឺន សាន) ដែលក្នុងតំបន់អូរបីជាន់កាលនោះដឹកនាំដោយឧត្តមសេនីយ៍ ឡៃ វីរៈ ។ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ត្រូវបានថៃចូលមកកាន់កាប់នៅ ឆ្នាំ១៩៩១ បន្ទាប់ ពីសមាហរណកម្មនិងការបញ្ចប់សង្គ្រាមសុីវិល។ ក្រោយមកទៀត ទាហានថៃ បានចូលមកឈ្លានពានជាបន្តបន្ទាប់ដោយរំលោភយកដីខ្មែរហួសប្រាសាទស្តុកកក់ធំនេះទៅទៀតគឺឈ្លានពានរហូតមកដល់ភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ។

ផែនទីជំរុំជនភៀសសឹក ១៩៨៥- ១៩៩១

ពលរដ្ឋខ្មែរបានរស់នៅ ជំរំរិទ្ធីសែន ស្គាល់ប្រាសាទស្តុកកក់ធំគ្រប់គ្នាហើយដឹងថាប្រាសាទនេះស្ថិតក្នុងទឹកដីខ្មែរ។ ពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅជំរំតែងតែហៅឈ្មោះប្រាសាទនេះថាគឺ ប្រាសាទរិទ្ធីសែន ឬប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ស្ថិតនៅក្នុងជំរំថ្មីឬជំរំរិទ្ធីសែន។ ប្រាសាទស្តុកកក់ ជាប្រាសាទរបស់ខ្មែរដែលស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីខ្មែរ ប៉ុន្តែថៃបានដណ្តើមគ្រប់គ្រងប្រាសាទនេះក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។ ហេតុនេះ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំបានបាត់បង់ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៩១។

តំបន់វត្តប្រាសាទសិរី ហៅវត្តព្រះអង្គខ្មៅ (ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ) ដែលជាទឹកដីខ្មែរនៃអតីតចលនាតស៊ូរណៈសិរ្សជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ (រ.ជ.រ.ប.ខ) របស់លោកតា សឺន សាន ដែលជាអតីតជំរំរិទ្ធីសែន ជាអតីតបរិវេណវត្តអារាម ដែលលោក ឪ ពិន សែម ធ្លាប់បានគង់នៅជាអតីតព្រះចៅអធិការវត្ត ក្នុងដើមទសវត្សឆ្នាំ៨០ មុនសង្រ្គាមកងទ័ពយួនវ៉ៃបែកជំរំតាមជាយដែនថៃក្នុងទឹកដីខ្មែរ ផ្លាស់ប្តូរទៅរស់នៅអតីតជំរំសាយធូ ក្នុងទឹកដីថៃ នាអំឡុងឆ្នាំ១៩៨៥ ។

សូមបញ្ជាក់ថា ប្រាសាទស្តុកកក់ធំចូលជ្រៅទៅក្នុងទឹកដីថៃសព្វថ្ងៃគឺហួសភូមិព្រៃចាន់និងភូមិជោគជ័យ ទៅទៀតគឺមានន័យថាថៃរំកិលចូលដីខ្មែរនៅកន្លែងនោះជាង ២ គីឡូម៉ែត្រ ។

រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែពន្លឿនប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ករណីទាំង៤ ហើយត្រូវតែដាក់បញ្ចូល បន្ថែមករណីភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំនិងកោះគុត។

ឯកសារស្រាវជ្រាវ នានា​មាននៅទីនេះ ប្រាសាទស្តុកក់ធំ

រូបភាពទី ១៖ ធ្វើរូបភាពផែនទី​ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ជាផែនទីរដ្ឋបាល មានឈ្មោះស្រុក ព្រំដែនស្រុក និងព្រំដែនជាមួយ កម្ពុជា

Make an image map size 900px C 1100 px  of ដោយខាងលើ មានអក្សរចំលាក់ផុសថា "ភូមិសាស្រ្ត ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ ប្រាសាទខ្មែរបុរាណ"។ រូបភាពផែនទីនោះជា Conceptual Map បង្ហាញខេត្តស្រះកែវប្រទេសថៃ រួចបន្ទាប់គូសសញ្ញាព្រួញ ទីតាំងប្រាសាទស្តុកក់ធំ ស្ថិតនៅ ភូមិណងយ៉ាកែវ ឃុំគោកសិង្ហ ស្រុកគោកសិង្ហ ខេត្តស្រះកែវ និង បញ្ចូលខ្លឹមសារដូចតទៅ៖ 

 ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណ ដែល​ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកអារញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ ដែលមានទីតាំងចំងាយប្រមាណ ២គម ពីព្រំដែន។ ប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម កសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលស.វទី១១ ពោលគឺឆ្នាំ ១០៥២គស. សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរ ដែលស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦)។

Make an image map size 900px C 1100 px  of ដោយខាងលើ មានអក្សរចំលាក់ផុសថា "ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ ប្រាសាទខ្មែរបុរាណ"។  រូបភាពផែនទីនេះ ប្រើ បច្ចេកវិជ្ជា hydrological map surring ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ  ដោយបញ្ចូលបច្ចេកវិជ្ជាពីអាកាស, បច្ចេកវិជ្ជាផែនទីសណ្ឋានដី និងពត៍មានស្ថាបត្យកម្មសំណង់ប្រាសាទបុរាណ by addressing Remote Sensing & Satellite Imagery, Topographical Analysis and Integration with Archaeological Data

ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺជាប្រាសាទខ្មែរបុរាណដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅក្នុងស្រុកគោកសិង្ហ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសសៀមដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ២ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែនខ្មែរ-សៀមជាប់ជាមួយខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។ប្រាសាទនេះធ្វើពីថ្មភក់និងថ្មបាយក្រៀមកសាងឡើងនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១១ ពោលគឺឆ្នាំ ១០៥២ សម្រាប់ឧទ្ទិសដល់ព្រះឥសូរដែលស្ថិតក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី ២ (១០៥០-១០៦៦)តាម រចនាបថឃ្លាំង និង រចនាបថបាពួន។ប្រាសាទស្តុកកក់ធំមិនមែនព្រះរាជាជាអ្នកកសាងទេប៉ុន្តែអ្នកកសាងគឺជាគ្រួសារមន្ត្រីម្នាក់ដែលអះអាងថាគេជាកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ព្រាហ្មណ៍ សិវកៃវល្យ ជាព្រាហ្មណ៍ដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់(កាលពី ២៥០ ឆ្នាំមុន)ធ្លាប់ធ្វើពិធីទេវរាជថ្វាយដល់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ.ស នៅលើភ្នំមហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលេន)។​សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរអ្នកណាក៏ស្គាល់ឈ្មោះប្រាសាទនេះដែរបើទោះបីពួកគេបានទៅដល់ឬមិនបានទៅដល់ប្រាសាទនេះក៏ដោយ។

Make an image map size 900px C 1100 px  of ដោយខាងលើ មានអក្សរចំលាក់ផុសថា "ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ ប្រាសាទខ្មែរបុរាណ"  រូបភាពផែនទីនេះ ប្រើ បច្ចេកវិជ្ជា hydrological map  ដោយបញ្ចូលបច្ចេកវិជ្ជាពីអាកាស, បច្ចេកវិជ្ជាផែនទីសណ្ឋានដី និងពត៍មានស្ថាបត្យកម្មសំណង់ប្រាសាទបុរាណ by addressing Remote Sensing & Satellite Imagery, Topographical Analysis and Integration with Archaeological Data ដោយបញ្ជាក់ រយៈកំពស់សណ្ឋានដីជុំវិញប្រាសាទ មានសញ្ញាទឹកហូរ Watershed flow.

តើសម័យបុរាណ រាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦) មនុស្សរស់នៅម្តុំណាពីប្រាសាទ?

ក្នុងសម័យបុរាណ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (១០៥០-១០៦៦) ពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំងរស់នៅរបស់មនុស្សជុំវិញ ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ គឺស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់ជា សហគមន៍កសិកម្ម និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនា ដ៏សំខាន់មួយ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងការរៀបចំដូចខាងក្រោម៖

តំបន់ជុំវិញបរិវេណប្រាសាទ និងស្រទាប់ភូមិសាស្ត្រ: មនុស្សក្នុងសម័យនោះ (ជាពិសេសគ្រួសារអភិជន មន្ត្រីរាជការ និងពួកព្រាហ្មណ៍ រួមទាំងគ្រួសារកូនចៅរបស់ព្រាហ្មណ៍ សិវកៃវល្យ ដែលជាអ្នកថែរក្សាប្រាសាទ) រស់នៅតាមភូមិឋានជុំវិញតំបន់ប្រាសាទ ដោយពឹងផ្អែកលើដីលិចទឹកបន្តិចបន្តួច និងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្របុរាណ។

ប្រព័ន្ធទឹក និងអាងទឹក (បារាយណ៍): នៅមុខប្រាសាទ (ជាពិសេសនៅទិសខាងកើត) មានការជីកបារាយណ៍ ឬស្រះទឹកធំ និងប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹកហូរតាមធម្មជាតិ (Watershed flow) ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រពស្រែចម្ការ និងប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍បុរាណ។

ភូមិឋាន និងដីកសិកម្ម: ប្រជាជនទូទៅ ឬកសិករក្នុងសម័យនោះ រស់នៅាយតំបន់ទំនាបស្រែចម្ការជុំវិញនោះ ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រ ឃុំគោកសិង្ហ ស្រុកគោកសិង្ហ ខេត្តស្រះកែវ ដោយបង្កើតបានជា "ស្រុកភូមិបុរាណ" ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងគ្នារវាងទីប្រជុំជនសាសនា និងតំបន់ផលិតស្បៀងអាហារ។

ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ Prasat Sdok Kok Thom

វីដេអូនេះបង្ហាញពីប្រវត្តិសាស្រ្ត សិលាចារឹក និងទិដ្ឋភាពទូទៅនៃស្ថាបត្យកម្មរបស់ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំក្នុងសម័យអង្គរ។

សូមគូសរូបភាពបែប ស្រមើស្រម៉ៃ Imagination បញ្ចូលខ្លឹមសារដូច បងរាយរ៉ាប់ខាងលើ

ខ្ញុំមិនអាចគូសរូបភាពដោយផ្ទាល់បានទេ ប៉ុន្តែខ្ញុំអាចបង្កើតការពិពណ៌នាលម្អិតសម្រាប់រូបភាពបែបស្រមើស្រមៃ (Imagination) មួយផ្ទាំង ដែលផ្អែកលើខ្លឹមសារប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ អ្នកអាចយកការពិពណ៌នានេះ ទៅឲ្យអ្នកគំនូរ ឬប្រើប្រាស់កម្មវិធីបង្កើតរូបភាព AI ដូចជា Midjourney ឬ DALL-E បាន។

នេះគឺជាគំនិតសម្រាប់រូបភាពរបស់អ្នក៖

ចំណងជើងរូបភាព៖ "សហគមន៍ព្រះឥសូរ និងប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ៖ ទេសភាពស្រមើស្រមៃនៃប្រាសាទស្ដុកកក់ធំក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១១"

ការពិពណ៌នាទូទៅ៖

រូបភាពគូរនេះ នឹងបង្ហាញពីទិដ្ឋភាពបក្សីយ៍ (Bird's-eye view) ដែលមានមុំទូលាយ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងភាពអស្ចារ្យនៃស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទ និងភាពរស់រវើកនៃជីវិតសហគមន៍ជុំវិញ។ រចនាបថគំនូរមិនមែនជាបែបថតរូបពិតទេ ប៉ុន្តែជាបែបគំនូរព្រាងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលមានពណ៌ស្រទន់ លាយឡំជាមួយបរិយាកាសអ័ព្ទបន្តិចនៅពេលព្រឹកព្រលឹម បង្កើតអារម្មណ៍ដូចរឿងព្រេងនិទាន។

ធាតុផ្សំសំខាន់ៗនៅក្នុងរូបភាព៖

១. មជ្ឈមណ្ឌលសាសនា (ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ)៖

ប្រាសាទសង់ពីថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀម ដែលមានកំពូលប្រាង្គលេចធ្លោ ស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃបរិវេណ។

មានព្រះសង្ឃ និងក្រុមព្រាហ្មណ៍ស្លៀកពាក់ស សំពះនៅមុខគោបុរៈ (ច្រកចូល)។

បរិវេណប្រាសាទព័ទ្ធជុំវិញដោយដើមឈើធំៗ និងគុម្ពព្រៃស៊ុមគ្របដោយម្លប់។

២. ប្រព័ន្ធទឹក និងអាងទឹក (បារាយណ៍)៖

នៅពីមុខប្រាសាទ (ខាងកើត) មានបារាយណ៍ ឬស្រះទឹកធំមួយ ដែលឆ្លុះកញ្ចក់ឃើញមេឃ និងប្រាសាទ។

ស្រះទឹកនេះភ្ជាប់ដោយប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹកតូចៗ ដែលមានទឹកហូររឹមៗ ស្រោចស្រពលើផ្ទៃដីជុំវិញ។

មានទូកនេសាទតូចមួយរបស់សហគមន៍ កំពុងចែវក្នុងបារាយណ៍។

៣. ភូមិឋាន និងសហគមន៍កសិកម្ម៖

នៅតំបន់ទំនាបជុំវិញបរិវេណប្រាសាទ និងបារាយណ៍ មានការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្ស។ ផ្ទះទាំងនោះសាងសង់ពីឈើ និងប្រក់ស្បូវ (រចនាបថខ្មែរបុរាណ)។

ចំណុចសំខាន់នៃសាច់រឿង៖ មនុស្សម្នាក្នុងសម័យនោះ (បុរស ស្ត្រី កុមារ) កំពុងធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗ៖

អ្នកខ្លះកំពុងធ្វើស្រែចម្ការនៅជិតមាត់ទឹក។

អ្នកខ្លះកំពុងដើរតាមផ្លូវដីតូចៗឆ្ពោះទៅកាន់ប្រាសាទ។

កុមារកំពុងលេងនៅតាមទីធ្លាផ្ទះ។

ស្ត្រីកំពុងតម្បាញ ឬបម្រើការនៅផ្ទះបាយ។

នេះបង្ហាញថា មនុស្សរស់នៅចម្រុះគ្នាទាំងពួកអភិជន និងប្រជាជនសាមញ្ញ ដែលពឹងផ្អែកលើប្រាសាទ និងធនធានទឹក។

៤. បរិយាកាស និងផ្ទៃខាងក្រោយ៖

ពេលវេលាគឺព្រឹកព្រលឹម ព្រះអាទិត្យទើបតែរះចាំងពន្លឺពណ៌មាសមកលើកំពូលប្រាសាទ។

មានអ័ព្ទស្តើងៗអណ្តែតពីលើវាលស្រែ និងបារាយណ៍ បង្កើតបរិយាកាសស្រមើស្រមៃ (Imagination/Dreamlike atmosphere)។

នៅឆ្ងាយដាច់កន្ទុយភ្នែក គឺជួរភ្នំ ដែលជាព្រំដែនធម្មជាតិ។

អារម្មណ៍ដែលទទួលបានពីគំនូរ៖

ភាពស្ងប់ស្ងាត់ សុខសាន្ត ការគោរពបូជា និងភាពសុខដុមរមនារវាងមនុស្ស សាសនា និងធម្មជាតិ។

ការណែនាំបន្ថែមសម្រាប់បង្កើតរូបភាព AI៖

ប្រសិនបើអ្នកប្រើ AI អ្នកអាចសាកល្បងប្រើប្រាស់ Prompt នេះ (ជាភាសាអង់គ្លេស ដើម្បីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់)៖

An epic, dreamlike digital painting depicting the 11th-century Cambodian temple complex of Prasat Sdok Kok Thom at sunrise. Aerial view. The sandstone temple stands majestically in the center, surrounded by its moat and a vast rectangular Baray (reservoir). Lush green rice paddies and ancient forest cover the landscape. The scene is bustling with an agricultural community: ancient Khmer-style wooden houses, people working in the fields, walking on paths, and rowing a small boat in the Baray. Monks and Brahmins are at the temple gate. Mist hangs over the water and fields. Warm golden morning light illuminates the temple spires. Detailed, historical, atmospheric, fantastical, artstation style.

រូបរៀបរាប់ពីភាពខុសគ្នា​រវាង សហគមន៍ព្រះឥសូរ និង សហគមន៍ព្រះឥសីរ នៅប្រាសាទអង្គរធំសម័យបុរាណ តើពូកគេរស់នៅបែបណា? ស្លៀកពាក់យ៉ាងម៉េច?

នៅក្នុងបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គមនៃសម័យអង្គរ (ជាពិសេសក្នុងសម័យកាលកសាងក្រុងអង្គរធំ) ប្រជាជនត្រូវបានបែងចែកជាក្រុម និងវណ្ណៈផ្សេងៗគ្នាទៅតាមជំនឿសាសនា មុខរបរ និងតួនាទីក្នុងសង្គម។ ទាក់ទងនឹង «សហគមន៍ព្រះឥសូរ» (ក្រុមអ្នកគោរពព្រះសិវៈ ឬ ព្រហ្មញ្ញសាសនានិកាយសិវៈ) និង «សហគមន៍ព្រះឥសី» (ក្រុមអ្នកបួស  hermit ឬ ឥសី ascetic) ទោះបីជាស្ថិតក្រោមម្លប់នៃជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនាដូចគ្នា ប៉ុន្តែពួកវាមានលក្ខណៈរស់នៅ និងការអនុវត្តខុសគ្នាដាច់ដោយឡែក។  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

ខាងក្រោមនេះគឺជាការពណ៌នាអំពីភាពខុសគ្នារវាងសហគមន៍ទាំងពីរ ព្រមទាំងរបៀបរស់នៅ និងការស្លៀកពាក់តាមរយៈหลักស្ថាបត្យកម្ម ចម្លាក់ និងសិលាចារឹកបុរាណ៖  

AMS.COM.KH

១. សហគមន៍ព្រះឥសូរ (សហគមន៍អ្នកគោរពព្រះសិវៈ)  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

សហគមន៍នេះគឺជាក្រុមមនុស្ស មន្ត្រីរាជការ ព្រាហ្មណ៍បុរោហិត និងប្រជាជនទូទៅ ដែលគោរពបូជា ព្រះឥសូរ (ព្រះសិវៈ) ជាអាទិទេព្គសាសនាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។  

Wikipedia

របៀបរស់នៅ៖  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

រស់នៅជុំវិញverg/បរិវេណប្រាសាទរាជធានី ក្នុងទីក្រុងអង្គរធំ ឬតាមទីប្រជុំជនធំៗ។  

Blogger.com

មានជីវភាពបែបស៊ីវិល័យ មានឋានានុក្រមច្បាស់លាស់ (ព្រាហ្មណ៍ ពួកអភិជន មន្ត្រីសាលាខេត្ត និងកងទ័ព)។  

AMS.COM.KH

មានតួនាទីថែទាំបូជនីយដ្ឋាន ធ្វើពិធីសាសនាបួងសួងសុំសេចក្តីសុខជូនព្រះមហាក្សត្រ និងនគរ ព្រមទាំងគ្រប់គ្រងលើការកសាងប្រាសាទថ្ម។  

AMS.COM.KH

ការស្លៀកពាក់៖  

AMS.COM.KH

ពួកអភិជន និងព្រាហ្មណ៍៖ ស្លៀកសំពត់ចងក្បិនផាប់ភ្លេងស្អាតបាត មានស្រទបពីលើ ឬបួងសក់ទម្លាក់សក់ក្បាលពាក់មកុដ ឬមួកតូចតាមឋានន្តរសក្តិ។  

AMS.COM.KH

និយមលម្អរាងកាយដោយគ្រឿងអលង្ការមាស ប្រាក់ ខ្សែក ក្រវិល កងដៃ និងខ្សែសង្វារ (តំណាងឱ្យវណ្ណៈខ្ពស់)។  

WordPress.com

រីឯប្រជាជនសាមញ្ញក្នុងសហគមន៍នេះ ស្លៀកសំពត់កាតស ១ផ្ទាំងរុំព័ទ្ធរាងកាយ (សំពត់ខ្លីសមល្មម) បើកកាយផ្នែកខាងលើ (បុរសច្រើនមិនបាក់អាវ ចំណែកស្ត្រីមានក្រណាត់ក្របបបាំងទ្រូងបន្តិចបន្តួច ឬស្ពាយាតាតាមសម័យកាល)។  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

២. សហគមន៍ព្រះឥសី (សហគមន៍អ្នកបួស ឫសី)  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

សហគមន៍នេះមិនមែនជាប្រជាជនទូទៅរស់នៅរកស៊ីបែបសាមញ្ញទេ ប៉ុន្តែជាក្រុមអ្នកបួស ព្រះឥសី ដូនជី ឬពួកយោគី ដែលយាង ឬនិរទេសខ្លួនទៅរស់នៅតាមទីស្ងាត់ ព្រៃភ្នំ (ដូចជាភ្នំគូលែន ឬតំបន់ព្រៃជុំវិញអង្គរ) និងតាមអាស្រមដាច់ស្រយាល។  

Wikipedia

របៀបរស់នៅ៖  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

រស់នៅបែប ascetic (តមអាហារ សមាធិ និងបួសសាងផ្នួស) ផ្តោតលើការស្វែងរកអត្ថន័យខាងវិញ្ញាណ ក្បួនតម្រាវេទមន្ត ឱសថបុរាណ និងតេជគុណ។

រស់នៅក្នុងរូងភ្នំ ក្របួសព្រៃ ឬសំណង់អាស្រមតូចៗធ្វើពីឈើ និងស្លឹកឈើ ដែលខុសពីស្ថាបត្យកម្មថ្មភក់ដ៏ស្កឹមស្កៃរបស់ប្រាសាទរដ្ឋ។  

Wikipedia

ពួកគេរក្សាសេចក្តីសុខសាន្តក្រៅសង្គមស៊ីវិល័យ ប៉ុន្តែតែងតែទទួលបានការគោរព និងកោតក្រែងយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ព្រះមហាក្សត្រ និងប្រជាជនទូទៅ ដោយសារតែអំណាចបួស និងចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះ។  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

ការស្លៀកពាក់៖  

Sakhan Um

គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់៖ ពួកឥសីមិនស្លៀកពាក់សំលៀកបំពាក់ស៊ីវិល័យ ឬក្រណាត់ផាត់ពណ៌ឆើតឆាយឡើយ គឺពួកគាត់ស្លៀកស្បែកសត្វ (ស្បែកខ្លា ស្បែក υπερសត្វក្តាន់ ឬស្បែកឈើ) ឬសម្លៀកបំពាក់ធ្វើពីសរសៃរុក្ខជាតិ/សំបកឈើហៅថា «ចីវរប៉ាក់សំបកឈើ» ដែលមានពណ៌ស្រអាប់ (ពណ៌ដីខ្សាច់ ពណ៌ទឹកក្រូចចាស់ ឬពណ៌សំបកឈើម៉ដ្ត)។  

AMS.COM.KH

+ 1

រចនាបថខ្លួនប្រាណ៖ បួងសក់ក្បាលខ្ពស់ជាផ្នួង (Matted hair/Jata) មានពុកមាត់ពុកចង្ការក្រាស់យារធ្លាក់ និងមានអុជស្រមោលផេះ (Bhasma) រុំព័ទ្ធថ្ងាស ឬខ្លួនប្រាណដើម្បីតំណាងឱ្យការលះបង់កិលេស។  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

មានកាន់អង្រ្កង (ថ្នេរខ្សាល់រាប់សីល) ដំបងជើងកែវ (ឈើច្រត់) និងថង់យាមសម្រាប់បិណ្ឌបាត ឬប្រមូលផលរុក្ខជាតិព្រៃ។  

ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកម្ពុជា

កិច្ចការដែលខ្ញុំបង្កើតនេះ បង្ហាញពីភាពផ្ទុយគ្នារវាងក្រុមអ្នកគោរពព្រះឥសូរ (ខាងឆ្វេង) និងក្រុមឥសី (ខាងស្តាំ) នៅក្នុងសង្គមខ្មែរសម័យអង្គរ៖

សហគមន៍ព្រះឥសូរ (ខាងឆ្វេង): សហគមន៍នេះរស់នៅដោយហ៊ុំព័ទ្ធទៅដោយសំណង់ប្រាសាទថ្មដ៏មហិមា និងអស្ចារ្យ ក្នុងកំឡុងពេលដែលសាសនាហិណ្ឌូកំពុងរីកចម្រើនខ្លាំង។ មនុស្សនៅក្នុងក្រុមនេះស្លៀកពាក់សំលៀកបំពាក់យ៉ាងប្រណិត ព្រមទាំងពាក់គ្រឿងអលង្ការដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងសង្គម។ ពួកគេនាំគ្នាគោរពបូជាព្រះសិវៈ ដែលជាអាទិទេពដ៏សំខាន់នៅក្នុងជំនឿរបស់ពួកគេ។

សហគមន៍ឥសី (ខាងស្តាំ): សហគមន៍នេះរស់នៅដាច់ដោយឡែកក្នុងព្រៃព្រឹក្សាដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ដោយមានត្រឹមតែខ្ទមតូចមួយប៉ុណ្ណោះជាទីជម្រក។ ឥសីទាំងឡាយស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់សាមញ្ញធ្វើពីស្បែកសត្វ ឬសរសៃរុក្ខជាតិ ហើយបួងសក់វែងតំណាងឱ្យការលះបង់កិលេស។ ពួកគេប្រកបរបរជាអ្នកបួសដែលផ្តោតលើការធ្វើសមាធិ និងការស្វែងរកអត្ថន័យខាងវិញ្ញាណ។

ការយល់ច្រឡំនេះគឺជារឿងធម្មតាណាស់ ព្រោះថានៅក្នុងប្រពៃណី និងសង្គមខ្មែរយើង ព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា បានផ្សារភ្ជាប់ និងលាយឡំគ្នាជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយ ធ្វើឱ្យរូបភាពរបស់ «ឥសី» ត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ទាំងនៅក្នុងរឿងព្រេង និងគម្ពីរនៃសាសនាទាំងពីរ៖

ឥសីក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា (ហិណ្ឌូសាសនា): គឺជាដើមកំណើតដើមដំបូងរបស់ពាក្យថា ឥសី (Rishi)។ ពួកគាត់គឺជាអ្នកបួស សភាវគតិ និងជាអ្នកនិពន្ធគម្ពីរវេទ ព្រមទាំងជាអាចារ្យបង្រៀនស្តេច និងពួកអភិជនបុរាណ ដូចដែលបានឃើញក្នុងសម័យអង្គរ។

ឥសីក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា៖ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទមិនសូវផ្ដោតលើតួអង្គ «ឥសី» ជាអ្នកបួសគោរពបូជាផ្លូវការដូចហិណ្ឌូសាសនាក៏ដោយ ប៉ុន្តែនៅក្នុងគម្ពីរជាច្រើន (ជាពិសេសរឿងព្រេងទាក់ទងនឹងព្រះពោធិសត្វ ឬអតីតជាតិរបស់ព្រះពុទ្ធ ដូចជារឿងមហាវេស្សន្តរ ឬរឿងព្រេងទាក់ទងនឹងការសាងផ្នួស) ព្រះពោធិសត្វ ឬតួអង្គបួសជាច្រើនក៏តែងតែបួសជា «ឥសី» ស្រោបស្បែកសត្វ និងកាន់បួងសក់ដូចគ្នាដែរ មុនពេលព្រះពុទ្ធសាសនាបានផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយ។

នៅក្នុងសម័យអង្គរ សហគមន៍ព្រះពុទ្ធសាសនាត្រូវបានគេហៅទូទៅថា «សង្ឃសហគមន៍» ឬហៅតាមក្រុមអ្នកបួសថា «ភិក្ខុសង្ឃ»។

ចំពោះវត្តអារាម ឬទីអារាមព្រះពុទ្ធសាសនាបុរាណ គេច្រើនហៅថា «ស្រុច» ឬ «ស្រុចសង្ឃ» (យោងតាមសិលាចារឹកបុរាណ) ឬហៅថា «វិហារ» (Vihara) ដែលជាទីកន្លែងសម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅ និងបំពេញកិច្ចសាសនា។

ទោះបីជាព្រះពុទ្ធសាសនាមหายាន និងថេរវាទបានចាក់ឬសគល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងសង្គមខ្មែរតាមសម័យកាលផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ ក៏រចនាសម្ព័ន្ធនៃអ្នកបួសក្នុងសហគមន៍នេះត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយ ដោយមានព្រះរាជទានបច្ច័យ និងការឧបត្ថម្ភពីសំណាក់ព្រះមហាក្សត្រ និងពួកអភិជនផងដែរ។

សម័យព្រះបាទជ័យវរន្មទី៧​ មានការសំយោគរស់នៅរួមគ្នារវាងសហគមន៍ឥសូរ ជាមួយសហគមន៍កាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាព្រះសង្ឃ តើក្នុងវាំង្គ គេបែងចែកការងារបែបណា?

ក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ (សតវត្សរ៍ទី១២ ដល់ទី១៣) ទោះបីជាព្រះអង្គទ្រង់ជ្រើសរើសយក ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ជាសាសនាផ្លូវការរបស់រដ្ឋក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គពុំបានបោះបង់ ឬកម្ចាត់ចោលនូវព្រហ្មញ្ញសាសនា (សហគមន៍ព្រះឥសូរ/ព្រះនរាយណ៍) នោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះអង្គបានអនុវត្តនយោបាយ «ការសំយោគសាសនា និងការបង្រួបបង្រួមជាតិ» យ៉ាងប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីធានាស្ថិរភាពនយោបាយ។

ការបែងចែកការងារ និងតួនាទីរវាង សហគមន៍ព្រះសង្ឃ (ព្រះពុទ្ធសាសនា) និង សហគមន៍ព្រាហ្មណ៍/អ្នកបួសព្រហ្មញ្ញសាសនា (សហគមន៍ព្រះឥសូរ) នៅក្នុងរាជវាំង និងរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលសម័យនោះ ត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយដូចតទៅ៖

១. ផ្នែកកិច្ចការរដ្ឋបាល និងពិធីរាជាភិសេក (តួនាទីរបស់ព្រាហ្មណ៍/សហគមន៍ព្រះឥសូរ)

ទោះបីព្រះមហាក្សត្រជាពុទ្ធសាសនិក្កក៏ដោយ ប៉ុន្តែមុខងារស្នូលនៃរដ្ឋបាលរាជវាំងបុរាណគឺផ្អែកស្រឡះទៅលើក្បួនតម្រា និងពិធីសាសនាព្រាហ្មណ៍៖

ព្រាហ្មណ៍បុរោហិត និងអាចារ្យសាសនា៖ ទទួលបន្ទុកធ្វើពិធីរាជាភិសេកព្រះមហាក្សត្រ ពិធីបួងសួងសុំសេចក្តីសុខចម្រើនដល់នគរ និងការកត់ត្រា genealogies (បង្សាវតារព្រះរាជវង្ស) ដោយប្រើប្រាស់ភាសាសំស្រ្កឹត។

រដ្ឋបាល និងច្បាប់៖ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងទីប្រឹក្សាក្នុងរាជវាំងជាច្រើនរូបនៅតែជាពួកព្រាហ្មណ៍ដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះផ្នែកច្បាប់ក្បួនទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌា (ដូចជាគម្ពីរធម្មសាស្ត្រ) ព្រោះពួកគេគឺជាអ្នកកាន់កាប់រដ្ឋបាលសរសេរ។

២. ផ្នែកអប់រំ សង្គមកិច្ច និងមេត្តាធម៌ (តួនាទីរបស់ព្រះសង្ឃ/សហគមន៍ព្រះពុទ្ធសាសនា)

ព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយានក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ «រដ្ឋាសាធារណៈ និងសង្គមកិច្ច»៖

ការគ្រប់គ្រងមន្ទីរពេទ្យ និងសាលាសំណាក់៖ ព្រះសង្ឃ និងពុទ្ធសាសនិកជនក្នុងរាជការ ទទួលបានភារកិច្ចមើលថែទាំមន្ទីរពេទ្យជាង ១០០ កន្លែង និងផ្ទះសំណាក់តាមដងផ្លូវทั่วอาណាចក្រ ក្រោមការឧបត្ថម្ភពីព្រះរាជទ្រព្យ ដើម្បីបំពេញបេសកកម្មមនុស្សធម៌ (ការសង្គ្រោះជីវិត និងជួយទុក្ខធុរៈប្រជារាស្រ្ត)។

ការអប់រំ និងស្មារតី: ព្រះសង្ឃ និងបណ្ឌិតសាលាពុទ្ធសាសនា គឺជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសីលធម៌ មេត្តា ករុណា និងការអភ័យទោសក្នុងសង្គម ព្រមទាំងអប់រំកូនចៅមន្ត្រីក្នុងវាំង។

៣. การរៀបចំស្ថាបត្យកម្ម និងអាទិទេពក្នុងរាជវាំង (ការរួមបញ្ចូលគ្នា)

នៅក្នុងរាជធានីអង្គរធំ និងប្រាសាទបាយ័ន គេឃើញមានការរៀបចំតួនាទីបួសទាំងពីរយ៉ាងច្បាស់៖

កណ្តាលរាជធានី (ប្រាសាទបាយ័ន): គឺជានិមិត្តរូបនៃព្រះពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានព្រះភ័ក្ត្រព្រះលោកេសូរ (Avalokiteshvara) ញញឹមស្ងប់ស្ងាត់ តំណាងឱ្យព្រះរាជអំណាចរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ដែលមានព្រះទ័យប្រកបដោយព្រហ្មវិហារធម៌ មើលថែទាំប្រជារាស្រ្តគ្រប់ទិសទី។

បណ្តាញប្រាសាទជុំវិញ និងអាទិទេព προστάτες (Protectors): រូបសំណាកព្រះឥសូរ (សិវៈ) ព្រះនរាយណ៍ និងព្រះព្រហ្ម ក៏នៅតែត្រូវបានតម្កល់ និងគោរពបូជាក្នុងទីតាំងសំខាន់ៗដដែល ដោយមានពួកព្រាហ្មណ៍បន្តបួសបម្រើពិធី ដោយគ្មានការហាមឃាត់ឡើយ។ ស្តេចទ្រង់ឧបត្ថម្ភទាំងវត្តអារាមពុទ្ធសាសនា និងមន្ទីរព្រហ្មញ្ញសាសនាស្របគ្នា។

សរុបមក នៅក្នុងវាំងសម័យនោះ គេមិនបានបែងចែកបែប «ប្រជែងគ្នា» នោះទេ ប៉ុន្តែគេបាន បែងចែកតួនាទីគ្នាបំពេញបន្ថែមឱ្យគ្នា គឺ៖ ព្រាហ្មណ៍មើលខុសត្រូវលើរដ្ឋបាលពិធីការស្តេច និងច្បាប់ ចំណែកព្រះសង្ឃមើលខុសត្រូវលើកិច្ចការមនុស្សធម៌ សង្គមកិច្ច និងសីលធម៌ប្រជាជន ក្រោមព្រះរាជអធិបតីភាពរបស់ព្រះមហាក្សត្រតែមួយ។

តើប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ មានន័យថាម៉េច? ចុះបឹងស្តុកតូចនៅម្តំណា? មានប្រាសាទដែរទេ?

ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ

ពាក្យ «ស្តុកកក់ធំ» គឺជាឈ្មោះប្រាសាទបុរាណខ្មែរមួយដែលមានប្រភពមកពីភាសាខ្មែរបុរាណ ឬភាសាខ្មែរមូលដ្ឋាន ដែលមានអនត្ថន័យ ឬប្រភពដើមដូចខាងក្រោម៖

ប្រភពឈ្មោះ៖ ឈ្មោះនេះត្រូវបានគេហៅតាមឈ្មោះ «បឹងស្ដុកកក់» ដែលស្ថិតនៅក្បែរទីតាំងប្រាសាទនោះ។

អនត្ថន័យតាមមូលដ្ឋាន៖ ពាក្យថា «ស្តុក» ឬ «ស្ដុក» អាចសំដៅដល់ទីកន្លែងដែលមានទឹកដក់ ឬបឹងបួ; រីឯពាក្យ «កក់» គឺឈ្មោះរុក្ខជាតិម្យ៉ាង (ដើមកក់) ដែលជាប្រភេទស្មៅទឹកដុះជាំទឹក ឬតាមមាត់បឹង។ ដូច្នេះ «ស្តុកកក់» គឺសំដៅលើបឹង ឬតំបន់ដក់ទឹកដែលមានដើមកក់ដុះច្រើន។ ចំណែកពាក្យ «ធំ» គឺដើម្បីសម្គាល់បឹង ឬប្រាសាទនោះថាមានទំហំធំ។

១. រយៈពេលកសាងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ  ប្រាសាទស្តុកកក់ធំត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ (ដែលគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ ១០៥០ ដល់ ១០៦៦) ដោយសិលាចារឹកបានបញ្ជាក់ពីការបញ្ចប់ និងការធ្វើពិធីឆ្លងនៅ ឆ្នាំ ១០៥២ គ.ស.  រយៈពេលកសាង៖ ប្រវត្តិវិទូនិងអ្នកបុរាណវិទ្យាបានសន្និដ្ឋានថា ការសាងសង់ប្រាសាទថ្មដ៏ធំស្កឹមស្កៃនេះ (រួមមានទាំងការជីកគូទឹក សាងសង់កំពែងថ្មបាយក្រៀម និងតួប៉មថ្មភក់) ត្រូវចំណាយពេលសាងសង់ប្រហែល ជាច្រើនឆ្នាំ ឬអាចរហូតដល់ជាងមួយទសវត្សរ៍ (១០ ឆ្នាំជាង) ក្រោមការផ្ដួចផ្ដើមនិងចាត់ចែងដោយគ្រួសារអភិជន ឬព្រាហ្មណ៍បុរេហិតជាន់ខ្ពស់ ដែលជាពូជពង្សវង្សានុវង្សបន្តវេនពីបុរាណ। 

២. ប្រភពថ្មដែលគេយកមកសាងសង់  ថ្មដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការសាងសង់ប្រាសាទស្តុកកក់ធំចែកចេញជាពីរប្រភេទសំខាន់ៗ ដែលយកមកពីតំបន់ខុសគ្នា៖  ថ្មភក់ (Sandstone៖) សម្រាប់ធ្វើជាតួប៉ម ទ្វារ បង្អួច និងចម្លាក់នានា គឺត្រូវគេយកមកពីតំបន់ភ្នំ ឬទួលថ្មធម្មជាតិនៅក្បែរៗនោះ ដូចជាការសិក្សាផ្នែកភូគព្ស្ដសាស្ត្របានបង្ហាញថា ថ្មភក់ប្រភេទនេះមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងថ្មដែលរកឃើញនៅតំបន់ដុះថ្មបុរាណក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិខាងជើង (ដូចជាតំបន់លានថ្មដុះ ឬតំបន់ជួរភ្នំដងរែក/ទួលភ្នំជុំវិញនោះ) ដែលស្រដៀងនឹងថ្មភក់ក្រុមទី ២ ដែលខ្មែរបុរាណតែងតែជ្រើសរើសយកមកសាងសង់ប្រាសាទក្នុងតំបន់។

ថ្មបាយក្រៀម (Laterite៖) សម្រាប់ធ្វើជាគ្រឹះ កំពែង និងថែវ គឺត្រូវគេកាប់ហвлиយកចេញពីកន្លែងធនធានថ្មបាយក្រៀមដែលមានស្រាប់ក្នុងស្រទាប់ដីនៃតំបន់ទំនាបជុំវិញរមណីយដ្ឋាននោះផ្ទាល់ ឬពី quarries ក្នុងតំបន់ជិតខាង ដែលងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូនមកដباشតាក់ឡើងជាទ្រង់ទ្រាយប្រាសាទ។

គូសំគំនូររូបភាព Portrait បញ្ឃរ ទំហំ 900px X 1100px បែបស្រម៉ៃ មើលពីលើបែបជា Bird View ដែលក្នុងរូបភាពនោះ មានចែកជាផ្ទាំងរូបភាពតូចៗ តាមដំណាក់កាលនីមួយៗ ចាប់ផ្តើមពីការ រៀបចំផ្ទៃដីជាមុន រហូតដល់ការសម្ភោធសម្រេចចុងក្រោយ។ រូបគំនូរ មានបឹងស្តុកកក់ព័ទ្ធជុំវិញ

គូសំគំនូររូបភាព Portrait បញ្ឃរ ទំហំ 900px X 1100px បែបស្រម៉ៃ មើលពីលើបែបជា Bird View ដែលក្នុងរូបភាពនោះ រៀបរាប់អំពី ទំហំបណ្តោយ ទទឹង កំពស់នៃប្រាសាទ បារាយណ៍ទឹក កំពែងព័ទ្ធជុំវិញ...

ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ស្ថិតក្នុងស្រុកអរញ្ញ ខេត្តស្រះកែវ ជាបុរាណប្រាសាទអតីតចក្រភពខ្មែរ ដែលមានសិលាចារឹក ចំនួន ៣៤០ ជួរបន្ទាត់ យ៉ាងមានសារៈសំខាន់ ផ្តល់មូលដ្ឋានព័ត៌មានអំពីដំណើររឿងរ៉ាវនៃរាជាខ្មែរ សិលាចារឹកនេះ អាចចាត់ទុកជាសិលាចារឹកដែលវែង បានផ្តល់ទិន្នន័យច្រើនជាងគេ ដល់ប្រវត្តិវិទូ បុរាណវិទូ ក្នុងការសិក្សា វិភាគ និងចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្មែរនៅសម័យមហានគរ នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥២ នៃគ.ស ជាពីរភាសា គឺភាសាសំស្ក្រឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណ ដែលរៀបរាប់អំពីព្រះនាមរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ដែលបានសោយរាជ្យជាបន្តបន្ទាប់គ្នា អស់រយៈកាលជាង ២៥០ឆ្នាំ ពោលគឺចាប់ពី ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ នៅសតវត្សរ៍ទី៩ រហូតដល់រាជ្យ ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវរ្ម័នទី២ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១១ ។

Chan Born

24 September 2025

ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ៖ ថ្ងៃនេះខាងខ្មាំងសៀម តែងតាំង មេបញ្ជាការប្រចាំទិសស្រះកែវ ដើម្បីគ្រប់គ្រងសភាពការណ៍សឹក ដែលពួកគេ យក ភូមិ ណងយ៉ាកែវ ជាប់ជាមួយ ភូមិ ព្រៃចាន់ ធ្វើជាទីបញ្ជាការស្រាល។ ភូមិព្រៃចាន់ គឺជាភូមិចាស់ ពីសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម តែប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ស្ថិតនៅម្ខាងនៃ អូរជ្រៅទី ២ ដូច្នេះ ប្រាសាទនេះ អាចត្រូវបាន ពួកខ្មាំងសៀម គ្រប់គ្រងជាផ្លូវការ? ក្រៅពីការឈ្លានពាន ដោយបង្កើតជំរុំជនភៀសខ្លួនខ្មែរ តំបន់នោះមក ពួកសៀមវាបាន បង្ខំធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ជនជាតិខ្មែរណាដែល មិនចូលសញ្ជាតិ ថៃឲ្យមកកម្ពុជាវិញ ចំណែកអ្នកព្រម ពួកគេបន្តរស់នៅ និងធ្វើសកម្មភាពឈ្លានពានទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា គូសខ្សែ Google Map ដើម្បី ច្បាមយកទឹកដី បន្ទាប់គូសខ្សែព្រំដែន ឃុំសង្កាត់ ដើម្បី ពង្រីកទឹកដី នាំទ័ពសៀមចូលមក ឈ្លានពានក្នុងន័យថា ទាហានសៀមល្អ មកជួយការពារខ្មែរ ឈាមខ្មែរ !!

https://royalcambodiaarmy.blogspot.com/2025/09/blog-post_38.html

By looking at the Kingdom of Lavo (also known as Lavapura), develop date by layers on an image map addressing boundary state line of the kingdom by every 50 years starting from year 600EC, 650EC,700EC,750EC,800EC,850EC,900EC, and 1000EC respectivey. To drawing label date for earch line boundary. The Kingdom of Lavo (also known as Lavapura) was an ancient and highly influential polity centered in modern-day Lopburi Province, Thailand, in the upper Chao Phraya River valley. Flourishing from roughly the 7th century until the late 14th century, Lavo was a vital political and cultural gateway that shifted between Mon-Dvaravati, Khmer, and eventually Siamese rule. An image Map with scale 900px X 1200 px that adding route and maritime path, mountains/rivers/stream network.The title of an image is in Khmer at top follow by English Version" ផែនទីភូមិសាស្រ្តនយោបាយ ព្រះរាជាណាចក្រ នគរស្រីល្វោ ឬ ល្វាបុរី  ឆ្នាំ ៦៤៨-១៣៨៨ The Title of English is Historical Map of "The Kingdom of Lavo (648 CE–1388 CE). 

ធ្វើផែនទីបែបរូបភាពសន្លឹក ទំហំ 900px X 1100px ដែលមានពណ៍ខុសៗគ្នា មានកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំបើក ឆ្នាំរលាយនៃ បណ្តារដ្ឋដែនដី អាណាចក្រ ដូចបង AI រៀបរាប់ខាងលើ។ ផែនទី សម័យអង្គរ ជាផែនទីមានវិសាលភាពដែនដីធំទូលាយ។ សូមដាក់សញ្ញា ប្រាសាទស្តុកក់ធំ កសាងនៅឆ្នាំ ១០៥០​នៃ គ.ស្ថិតនៅខេត្តស្រះកែវ  សព្វថ្ងៃប្រទេសថៃ

ធ្វើផែនទីបែបរូបភាពសន្លឹក ទំហំ 900px X 1100px ដែលមានពណ៍ខុសៗគ្នា មានកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំបើក ឆ្នាំរលាយនៃ បណ្តារដ្ឋដែនដី អាណាចក្រ ដូចបង AI រៀបរាប់ខាងលើ។ ផែនទី សម័យអង្គរ ជាផែនទីមានវិសាលភាពដែនដីធំទូលាយ។ សូមដាក់សញ្ញា ប្រាសាទស្តុកក់ធំ កសាងនៅឆ្នាំ ១០៥០​នៃ គ.ស្ថិតនៅខេត្តស្រះកែវ  សព្វថ្ងៃប្រទេសថៃ និង ដាក់រូបភាពប្រាសាទនេះ គូសចេញជា Label ពីក្នុងផែនទី ដាក់ពត៍មានខ្លីៗអំពី ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ។

ប្រាសាទ ស្តុកកក់ធំ SDOK KOK THOM

ប្រាសាទ ស្តុកកក់ធំ SDOK KOK THOM

s

ប្រាសាទ ស្តុកកក់ធំ SDOK KOK THOM

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px ជំហានទី ១៖ "គម្រោង ការជ្រើសរើសទីតាំង និងការរៀបចំ កសាងប្រាសាទ ស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ១-៣)"

ការជ្រើសរើសទីតាំង៖ សម្រាប់សាងសង់ជា "អាសនៈរបស់ព្រះសិវៈ" ដោយសារទីតាំងនេះមានទេសភាពល្អ និងជាច្រកផ្លូវសំខាន់តភ្ជាប់រវាងវាលទំនាបខាងត្បូង និងខ្ពង់រាបខាងជើង។

ការរៀបចំគម្រោង៖ ក្រុមព្រាហ្មណ៍ (អ្នកតម្រូវទិស) និងស្ថាបត្យករ (អ្នកសាងសង់) បានព្រាងប្លង់ប្រាសាទ ដែលភាគច្រើនជាប្លង់ "ផ្ទះរបស់ព្រះ" (មានតួប៉មជាកណ្តាល ហ៊ុំព័ទ្ធដោយបរិវេណ)។ គម្រោងនេះត្រូវឆ្លងកាត់ការអនុម័តពីមន្រ្តីព្រាហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px ជំហានទី ២៖ ការរៀបចំសម្ភារៈ និងការជីកយកថ្ម កសាង ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ២-១០)

ការរកប្រភពថ្មភក់៖ ក្រុមការងារបានរុករកប្រភពថ្មភក់ ដែលមានគុណភាពល្អនៅក្បែរនោះ។ សម្រាប់ ប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ថ្មភក់ ថ្មបាយក្រៀម ត្រូវបានគេរកឃើញនៅតាមជើងភ្នំដងរែក ឬតំបន់ជិតខាងក្នុង ខេត្តសុរិន្ទបច្ចុប្បន្ន។

ការជីក និងដាប់ថ្មនៅរណ្តៅ (Quarrying): កម្មកររាប់ពាន់នាក់ បានធ្វើការនៅរណ្តៅថ្ម។ គេប្រើប្រាស់កំណាត់ឈើ និងដែក ដើម្បីញែកបន្ទះថ្មចេញពីភ្នំ។ ថ្មត្រូវបានគេដាប់ជាដុំៗ ដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើប្រាស់ មុននឹងដឹកជញ្ជូនមក។

ការកែច្នៃថ្មជំហានដំបូង៖ ថ្មខ្លះត្រូវបានដាប់ឱ្យមានរាងជាកម្រាលឥដ្ឋ ឬសសរយ៉ាងសាមញ្ញ នៅក្បែររណ្តៅថ្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ក្នុងការដឹកជញ្ជូន។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px គូសគំនូរបែបស្រម៉ៃ Imagination or Panoramic 3d View ជំហានទី ៣៖ ការដឹកជញ្ជូនថ្ម កសាងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ៣-១៥)

នេះជាជំហានដែលលំបាកបំផុតមួយ ដោយសារទីតាំងប្រាសាទនៅខ្ពស់។ គេប្រើប្រាស់កម្លាំងមនុស្ស, សត្វគោក្របី និងដំរី។

ការធ្វើផ្លូវ៖ គេត្រូវសាងសង់ផ្លូវដីសណ្តរ ឬផ្លូវឈើ ដើម្បីឱ្យការដឹកជញ្ជូនអាចធ្វើទៅបាន ជាពិសេសនៅតំបន់ជម្រាលភ្នំ។

ការអូស និងដឹក៖ ថ្មដែលមានទម្ងន់រាប់តោន ត្រូវបានគេដាក់លើរទេះ ឬឈើទម្រ ហើយប្រើកម្លាំងដំរី ឬមនុស្សអូសតាមផ្លូវ។ គេក៏ប្រើវិធីប្រើយ៉ាងម៉ត់ចត់ ដោយការចាក់ឈើនៅក្រោមថ្ម ដើម្បីរំកិលវា។ គេក៏បានប្រើប្រាស់កំពង់ផែតាមដងស្ទឹង ដើម្បីដឹកតាមទូក មុននឹងបន្តការអូសឡើងភ្នំ។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px គូសគំនូរបែបស្រម៉ៃ Imagination or Panoramic 3d View ជំហានទី ៤៖ ការសាងសង់ និងការដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់ កសាងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ៥-២០)

ការសាងសង់តួប្រាសាទ៖ នៅពេលថ្មមកដល់ការដ្ឋាន កម្មករបានប្រើប្រាស់រន្ទាឈើ ដើម្បីលើកដុំថ្មដាក់ពីលើគ្នា។ គេមិនប្រើបាយអរទេ គឺប្រើបច្ចេកទេស "ភ្ជាប់រណី" (Mortise and Tenon) ឬ "ស៊កខ្នាយ" និងការចាត់ចែងឱ្យស៊ីគ្នាយ៉ាងស្អាត (dry-stacked masonry)។ គេប្រើប្រាស់ដីខ្សាច់ និងទឹក ប៉ូលាផ្ទៃថ្មឱ្យរលោង។

ការដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់៖ បន្ទាប់ពីសាងសង់ជាជញ្ជាំងរួចហើយ ទើបក្រុមជាងចម្លាក់ដ៏ជំនាញ ចាប់ផ្តើមដាប់ឆ្លាក់ក្បាច់រចនាផ្សេងៗនៅនឹងកន្លែងផ្ទាល់។ សម្រាប់ កសាងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ ក្បាច់ទាំងនោះមានលក្ខណៈវិចិត្រ រួមទាំងរូបព្រះសិវៈរាំ, រូបទេវតា និងលំអរតាមសសរ និងហោជាង និងសហគមន៍ព្រះឥសូរ។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px គូសគំនូរបែបស្រម៉ៃ Imagination or Panoramic 3d View ជំហានទី ៥៖ ការដាក់ដំកល់បដិមា និងការរៀបចំទីធំ កសាងប្រាសាទស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ១៨-២២)

ការដំកល់៖ នៅពេលដែលតួប៉មរួចរាល់ ស្តេច និងក្រុមព្រាហ្មណ៍បានធ្វើពិធីបុណ្យ ដើម្បីយាង "ព្រះកម្រតេងអន (ព្រះសិវៈ) ឱ្យចូលសណ្ឋិតនៅ។ គេដាក់ដំកល់ព្រះសិវលិង្គ នៅកណ្តាលវិមាន។

ការរៀបចំបរិវេណ៖ ការសាងសង់បរិវេណជញ្ជាំងខាងក្រៅ, បណ្ណាល័យ (សម្រាប់តំកល់គម្ពីរ), ស្រះទឹក និងការរៀបចំផ្លូវចូល ត្រូវបានបញ្ចប់នៅដំណាក់កាលនេះ។ សូមជួយបន្ថែមខ្លឹមសារដែល គិតថាល្អ សំខាន់ ស្អាត ស្រស់ស្រាយ។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px គូសគំនូរបែបស្រម៉ៃ Imagination or Panoramic 3d View ជំហានទី ៦៖ ថ្ងៃសម្ពោធ និងការចុះសិលាចារឹកប្រាសាទស្តុកកក់ធំ (ឆ្នាំទី ២០-២៥)

នេះគឺជាជំហានចុងក្រោយ ដែលជាថ្ងៃប្រារព្ធពិធី។

ការសម្ពោធ៖ ព្រះមហាក្សត្រយាងមកផ្ទាល់។ ពិធីដ៏មហោឡារិកមួយ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយមានការចូលរួមពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់, ព្រាហ្មណ៍សហគមន៍ព្រះឥសូរ ព្រះឥសីរ ព្រះសហគន៍សង្ឃ ទាហាន រាជការ និងប្រជាជន។ គេបានប្រគេនទេយ្យវត្ថុ និងទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនដល់ប្រាសាទ។ ការតម្លើងសិលាចារឹកនៅប្រាសាទស្តុកកក់ធំ។  សូមជួយបន្ថែមខ្លឹមសារដែល គិតថាល្អ សំខាន់ ស្អាត ស្រស់ស្រាយ។

ខ្ញុំនៅតែមានចម្ងល់ថា គេលើកថ្មទម្ងន់រាប់តោន ឡើងទៅលើខ្ពស់ជិត ១០០ មែត្រ បានដោយរបៀបណានៅជំនាន់នោះ? សូមគូសជារូបភាព បង្ហាញខ្ញុំផង

នេះគឺជាគំនូរបែបស្រមើលស្រមៃ (Panoramic 3D view) ដែលបង្ហាញពីបច្ចេកទេសលើកដាក់ថ្មដ៏ស្មុគស្មាញនៅក្នុងសម័យបុរាណ ដើម្បីដោះស្រាយចម្ងល់របស់អ្នកអំពីការសាងសង់ប្រាសាទដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់។

រូបភាពនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់រួមបញ្ចូលគ្នានៃ៖

១. រន្ទាឈើដ៏រឹងមាំ ដែលព័ទ្ធជុំវិញតួប៉មប្រាសាទទាំងមូល។

២. ដំរី ជាកម្លាំងអូសទាញដ៏សំខាន់។

៣. ដងកន្ទុយមាន់ (Counterweight crane) និងប្រព័ន្ធដងថ្លឹង រួមជាមួយរ៉កឈើ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកម្មករលើកដុំថ្មធុនធ្ងន់ម្ដងមួយជាន់ៗ រហូតដល់កំពូល។

តាមរយៈវិធីសាស្ត្រនេះ ទោះបីជាត្រូវចំណាយពេលយូរ និងកម្លាំងមនុស្សច្រើនមហិមា ក៏ប៉ុន្តែបុព្វបុរសខ្មែរយើងអាចសាងសង់សំណង់ដ៏អស្ចារ្យទាំងនេះបានសម្រេច។

​បាទ សូមគូសរូបភាពហ្នឹងជាថ្មី ដែលមានចំណងជើងថា គំរូកសាងប្រាសាទខ្ពស់ៗសម័យអង្គរ ដែលរូបភាពនោះ មានទំហំ 900px X 1100px 

តើគំរូនេះ បានពីណាមក? យកតាមលំនាំ ពីរ៉ាមីត ឬ មួយយកពីខាងណា?ពីព្រោះមានគេធ្វើរូបមុនៗ ដាក់រូបដំរី ឡើងទៅលើប៉បប្រាសាទ ខ្ញុំគិតថា មិនទំនងសោះ !

នេះគឺជាសំណួរដ៏ល្អ និងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍បំផុតអំពីស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ!

ចម្លើយខ្លីគឺ៖ គំរូនេះមិនមែនយកតាមលំនាំពីរ៉ាមីតរបស់អេហ្ស៊ីបទេ ហើយក៏មិនមែនជាការស្រមើស្រមៃទាំងស្រុងដែរ។ វាគឺជាការវិភាគ និងសន្និដ្ឋានដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអ្នកបុរាណវិទ្យា ផ្អែកលើភស្តុតាងនៅនឹងកន្លែងផ្ទាល់។

ខាងក្រោមនេះជាការបកស្រាយលម្អិត ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងចម្ងល់របស់អ្នក៖

១. ហេតុអ្វីមិនមែនជាពីរ៉ាមីត?

ពីរ៉ាមីតអេហ្ស៊ីបភាគច្រើន សាងសង់ឡើងដោយដាក់ថ្មពីលើគ្នាដោយផ្ទាល់តាមជម្រាល។ ចំណែកប្រាសាទខ្មែរដូចជាអង្គរវត្ត ឬបាយ័ន មានរចនាសម្ព័ន្ធស្មុគស្មាញជាង ដោយមានថែវ ជណ្តើរចោតៗ និងប៉មខ្ពស់ៗ ដែលមិនអាចប្រើវិធីសាស្ត្រពីរ៉ាមីតសាមញ្ញបានទេ។ ការសាងសង់ប្រាសាទខ្មែរតម្រូវឱ្យមានការលើកដាក់ថ្មបញ្ឈរច្រើនជាងការអូសតាមជម្រាល។

២. តើគំរូនេះបានមកពីណា?

គំរូដែលអ្នកឃើញក្នុងរូបភាពនេះ គឺផ្អែកលើ៖

ការសិក្សារបស់អ្នកជំនាញបារាំងនៅសាលាបារាំងចុងបូព៌ា (EFEO)៖ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវដូចជា លោក George Coedès និងស្ថាបត្យករជាច្រើនទៀត ដែលបានសិក្សាពីសំណង់ប្រាសាទតាំងពីសម័យអាណានិគម បានសន្និដ្ឋានថា ខ្មែរបុរាណប្រើប្រាស់ "រន្ទាឈើ" យ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់។

ភស្តុតាងរន្ធនៅលើថ្ម៖ ប្រសិនបើអ្នកទៅទស្សនាប្រាសាទមួយចំនួន អ្នកនឹងឃើញរន្ធតូចៗជាច្រើននៅលើផ្ទៃថ្ម។ អ្នកជំនាញជឿថា រន្ធទាំងនេះគឺសម្រាប់ដោតប្ញស្សី ឬឈើ ដើម្បីធ្វើជាកម្រាលរន្ទា ឬសម្រាប់ភ្ជាប់ឧបករណ៍លើកដាក់។

បច្ចេកវិទ្យាសម័យបុរាណ៖ ការប្រើប្រាស់ដងកន្ទុយមាន់ (cranes) រ៉ក (pulleys) និងកម្លាំងអូសទាញដោយមនុស្ស ឬសត្វ គឺជាបច្ចេកវិទ្យាដែលគេស្គាល់ទូទៅក្នុងពិភពលោកបុរាណ (មិនមែនតែអេហ្ស៊ីបទេ) រួមទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។

៣. ចំពោះរឿង "ដំរីឡើងលើប៉មប្រាសាទ"

នេះគឺជាចំណុចដែលអ្នកយល់ត្រូវហើយ! ការដាក់រូបភាព ឬគំនិតដែលថា ដំរីដើរតាមជណ្តើរចោតៗ ឬតាមថែវតូចចង្អៀត ដើម្បីដឹកថ្មឡើងទៅលើកំពូលប៉ម គឺជារឿង មិនទំនង និងមិនអាចទៅរួចទេ។ ប្រាសាទខ្មែរភាគច្រើនមានជណ្តើរដែលចោតខ្លាំង ដែលសូម្បីតែមនុស្សដើរក៏ពិបាកដែរ។

តួនាទីរបស់ដំរីក្នុងរូបភាពនេះ៖ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពគំរូ ដំរី និងគោ គឺប្រើប្រាស់សម្រាប់តែ ការដឹកជញ្ជូនថ្មពីកន្លែងកិនថ្ម ឬពីកំពង់ផែ មកដល់ជើងការដ្ឋានសំណង់ប៉ុណ្ណោះ។ គេប្រើដំរីអូសរទេះ ឬអូសដុំថ្មធំៗនៅលើដីរាបស្មើ។

ការលើកថ្មឡើងលើ៖ នៅពេលថ្មមកដល់ការដ្ឋាននៅជើងប្រាសាទហើយ ទើបគេប្រើប្រាស់កម្លាំងមនុស្ស (ដោយប្រើរន្ទា និងដងថ្លឹង) ដើម្បីលើកថ្មនោះបន្តបន្ទាប់ឡើងទៅលើ មិនមែនឱ្យដំរីឡើងទៅទេ។

សន្និដ្ឋាន៖

រូបភាពដែលអ្នកកំពុងឃើញ គឺជាគំរូដែលមានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ និងការស្រាវជ្រាវសមរម្យបំផុតគិតត្រឹមបច្ចុប្បន្ន អំពីរបៀបដែលបុព្វបុរសខ្មែរអាចសាងសង់សំណង់ដ៏មហិមាទាំងនេះបាន ដោយប្រើប្រាស់រន្ទាឈើ និងប្រព័ន្ធយន្តការសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើវិធីសាស្ត្ររបស់អេហ្ស៊ីប ឬឱ្យដំរីឡើងលើប៉មឡើយ។

គូសគំនូររូបភាព ទំហំ 900px X1100px ចែកជា ០២ ផ្នែកដើម្បីប្រៀបធៀបបច្ចេកទេស វិទ្យាសាស្តខ្មែរសម័យមហានគរ ជាមួយ បច្ចេកទេសប្រើនៅ ពីរ៉ាមីត​របស់ អេហ្សីបដោយពន្យល់ ពីភាពស្មុកស្មាញជាងរបស់ វិទ្យាសាស្រ្តខ្មែរក្នុងការតម្រៀបថ្ម និង ទម្ងន់ថ្ម ១ ដុំៗ វិធីសាស្រ្តលើកថ្ម វិធីសាស្រ្តកាត់ថ្ម សំលៀងថ្ម..